De Nederlandse Kerk in Duitsland (sinds 1 mei 2004 officieel: de Protestantse Gemeente te Duisburg/Ruhrort, deel uitmakend van de Protestantse Kerk in Nederland) is één van de vele buitenlandse protestantse kerken in Duitsland, die aan kerkelijk leven in de moedertaal gestalte geven. Zulke kerken voorzien in een behoefte. Het geloof is één van de diepste persoonlijke ervaringen en om het geloof te kunnen beleven heeft een mens een zekere vertrouwdheid met taal en cultuur nodig. Als deze voorwaarden min of meer ontbreken is het moeilijker het geloof te beleven, te verwoorden en door te geven.
Migrantenkerken, in Duitsland: ‘Kirchen anderer Sprache und Herkunft’ genoemd, zijn zich hiervan terdege bewust en bieden daarom hun landgenoten een plaats aan, waar ze samen in vertrouwde vorm en taal hun geloof kunnen beleven. Daarbij is duidelijk, dat Nederlanders in Duitsland, wat taal en cultuur betreft, veel minder problemen kennen dan bijvoorbeeld migranten uit een Afrikaans of Aziatisch land.
Nederlanders zijn altijd al een ondernemend volk. Aan het einde van de 19-de eeuw kwamen veel Nederlanders naar Duitsland, waar ze vaak als boerenknecht of als arbeider in de industrie in het gebied van de Niederrhein werk vonden. In de regel voelden ze zich in de plaatselijke kerk niet erg thuis (o.a. vanwege de ‘vreemde’ liturgie en de taal) en stichtten een eigen Nederlandse kerk. Dat gebeurde in 1898 in Duisburg. Later kwamen er duizenden Nederlanders, die zich voor korte of langere tijd in Duitsland vestigden. Intussen zijn het er wel zo’n 120.000. Onder hen zijn velen, die zich aangesloten hebben bij een Evangelische Landeskirche of bij een Freikirche. Menigeen heeft daarvoor in een soort overgangstijd het contact met de Nederlandse Kerk nodig gehad.
Het is niet de bedoeling van de NKiD een Nederlandse kerkelijke enclave in Duitsland te vormen. In het begin van haar bestaan stond de NKiD nogal op zichzelf. Tegenwoordig is er een uitstekende samenwerking met de Evangelische Kirche in Deutschland, zowel op landelijk niveau (EKD) als op plaatselijk niveau (in bijna alle kernen waar kerkdiensten gehouden worden vinden die –gratis- plaats in gebouwen van een Duitse gemeente, waarmee in de regel een goede relatie bestaat). De NKiD ziet zich als integrerende factor, heeft er dus geen belang bij Nederlanders aan zich te binden en van de Duitse kerk af te houden. Ze wil integendeel er zoveel mogelijk aan bijdragen dat Nederlanders zich in hun nieuwe omgeving thuis gaan voelen en actief gaan meedoen aan het kerkelijke leven in de plaats of regio, waar ze wonen. Voor menigeen is dat beter mogelijk wanneer er ook Nederlands kerkelijk leven is, waaraan ze kunnen deelnemen, vanuit de gedachte: ‘Integratie met behoud van eigen identiteit’.
Door heel Duitsland worden Nederlandstalige kerkdiensten aangeboden. ‘Vaste’ plaatsen zijn: Schwei, Balje, Hamburg, Bellin, Berlin, Hamm-Münster, Duisburg, Düsseldorf, Köln-Bonn, Frankfurt, Mannheim, Stuttgart, Karlsruhe en München. In deze en andere plaatsen zijn er ook gesprekskringen. Typisch voor het Nederlandse kerkelijke levenis het persoonlijke kontakt. Omzien naar elkaar, belangstelling voor het wel en wee van de gemeenteleden, het gespek over ‘Gott und die Welt’ zijn daarbij belangrijke elementen. Het huisbezoek, tot in de uithoeken van Duitsland, is daarom ook een hoofdbestanddeel van het werk van de predikanten en pastorale werkers.